Website Sở Văn hóa,Thể thao và Du lịch tỉnh Lạng Sơn

 
Liên kết website

 

Sở ban ngành, huyện thị

Đình vằng khắc

Thứ Ba, 19/10/2010 - 08:45

Đình Vằng Khắc là một ngôi đình cổ thuộc thôn Còn Trả xã Vân Mộng huyện Lộc Bình cách thị trấn Lộc Bình 30 km về hướng Đông Bắc.

           Đình Vằng Khắc toạ lạc trên một bãi đất bằng phẳng bên cạnh con sông Kỳ Cùng thơ mộng. Nơi đây, cảnh quan thiên nhiên đẹp đẽ, sơn thuỷ hữu tình đồng thời hội tụ những yếu tố tốt lành về phong thuỷ. Mặt chính của đình quay hướng Đông Bắc nhìn thẳng xuống sông Kỳ Cùng, phía sau là những giải đồi thấp. Sân đình rộng, thoáng mát, bên trái đình có 2 cây đa cổ thụ buông từng nhánh rễ dài cắm sâu vào lòng đất, cành lá quanh năm xanh tốt toả bóng mát xuống sân đình càng làm tôn thêm vể thâm nghiêm, u tịch. Từ bao đời nay, đình đã trở thành địa điểm sinh hoạt tín ngưỡng, vui chơi giải trí của nhân dân trong thôn.

 Đình Vằng Khắc còn có tên chữ là đình Khác Uyên. Sách Đại Nam nhất thống chí, phần di tích tỉnh Lạng Sơn có viết về ngôi đình này như sau " Đình Khác Uyên ở bến Khác Uyên, xã Vân Mộng, Châu Lộc Bình, tương truyền có con giao long thành thần đào hang ở dưới, người địa phương lập đền thờ, cầu đảo rất linh ứng". Có thể nói đình Vằng Khắc là một trong số những ngôi đình có niên đại rất sớm của tỉnh Lạng Sơn hiện còn. Theo sắc phong còn lưu giữ tại đình thì đình Vằng Khắc được xây dựng vào thời Lê Cảnh Hưng khoảng từ năm ( 1740 – 1768). Việc dựng gắn liền với truyền thuyết thờ thần sông nước của cư dân nông nghiệp sinh sống ở vùng ven sông Kỳ Cùng. Truyền thuyết kể rằng: Ngày xưa, có hai ông bà họ Đinh sống ở ven sông Kỳ Cùng thuộc vùng đồi núi hoang vu của xã Vân Mộng, mưa lũ thường xuyên đê doạ cuội sống bình yên của dân làng. Trong một lần đi đánh cá, ông đã nhặt được một quả trứng mầy xanh và mang về nhà cho gà ấp, ít lâu sau trứng nở thành một con rắn mầu đỏ. Từ đó rắn trở thành con nuôi của ông lão đánh cá. Vào một năm trời làm hạn hán, mất mùa, đói kém, ông lão phải cầm lòng thả rắn xuống vực sâu dưới sông Kỳ Cùng. Tuy vậy ông lão và rắn vẫn thường xuyên gặp nhau. Trong một lần do không hiểu hết ý của bố nuôi, rắn đã bắt nhầm con dâu mới của ông lão đánh cá làm vợ. Ông lão giận quá bèn tìm rắn để giết, nhưng nhát chém chỉ làm rắn cụt đuôi. Từ đó rắn có tên là thằng Cụt ( tiếng địa phương là Vằng Khắc). Ba năm sau, nước sông Kỳ Cùng dâng cao, ngập hết cả ruộng nương, dân làng bèn đến cầu xin ông lão gọi rắn về cứu giúp. Sau khi nghe tiếng gọi của ông, người ta thấy sấm chớp nổi lên, mây đen kéo về vần vũ trên trời, sóng đánh ầm ầm... Một lúc sau thi nước rút, trời quang mây tạnh, xác thuỷ quái nổi đầy sông. Nhân dân tin rằng rắn thần đã đánh nhau với thuỷ thần, hà bá cứu giúp dân làng. Để ghi nhớ công ơn của rắn thần, dân làng đã lập đền thờ và tôn rắn làm vị thần thành hoàng của làng. Đó chính là ngôi đình Vằng Khắc ngày nay.


   

 

Đình Vằng Khắcvừa mang nét chung của đình làng Việt Nam, vừa mang nét riêng tư của một ngôi đình ở vùng núi Lạng Sơn. Đình được xây dựng đã lâu, nhưng kiến trúc hiện nay được làm vào năm Mậu Dần, đời vua Bảo Đại ( triều Nguyễn). Đình làm theo kiểu chữ Công ( I ), phía trước là gian tiền đường, phía sau là hậu cung, hai dãy hành lang: tả vu, hữu vu, nối gian tiền đường và hậu cung tạo thành một bố cục kiến trúc chặt chẽ theo kiểu truyền thống.

Theo các cụ già trong làng kể lại, trước đây toà tiền đường của đình được làm bằng các cột gỗ rất lớn, mái lợp ngói âm dương. Sau này trong quá trình tu sửa, các hàng cột đã được xây dựng lại bằng gạch. Năm 1956 xà nóc, dui, mè của toà tiền đường được thay đổi mới. Còn tất cả vẫn giữ nguyên như xua. Ngày nay, kiến trúc của toà tiền đường là kiểu nhà bốn mái, chồng rường, lợp ngói âm dương gồm 5 gian. Nâng đỡ toàn bộ kiến trúc là hệ thống 24 hàng cột xây bằng gạch chỉ bổ trụ vuông, xà ngang, xà dọc, dui, mè...Chính giữa tiền đường là 2 bức đại tự lớn bằng chữ Hán " Đại Linh Quang Từ" ( Đền Đại Linh Quang) và " Hải Hà Chung Linh" ( Linh thiêng như sông biển). Các bức đại tự này được làm vào năm 1938 cùng với năm xây dựng đình. Các chi tiết phụ như câu đầu, cửa võng được trang trí đề tài quen thuộc của Phật giáo như bảo bình, sách, kiếm sách...mang phong cách nghệ thuật triều Nguyễn khá tinh sảo. Gian tiền đường cũng là nơi tiến hành các nghi thức tế lễ, đồng thời cũng là nơi các cụ già trong thôn hội họp mỗi khi cần bàn việc lớn của làng...

Hậu cung của đình gồm 3 gian có kiểu dáng kiến trúc tương đồng với toà tiền tế. Đó là kiến trúc kiểu 4 mái xây bằng gạch chỉ, mái lợp ngói âm dương, đỉnh mái có đắp hình lưỡng long chầu nguyệt. Xà ngang, xà dọc có chạm khắc đề tài Long, Ly, Quy Phượng ở cả hai mặt, đường nét uốn lượn tinh xảo. Hai cánh cửa chính trổ thủng chữ " Thọ", trên hai cửa phụ đắp nổi hình cuốn thư vạn cảnh. Ngoài hiên có hai chiếc cột lớn xây bằng gạch chỉ, bổ trụ tròn đắp nổi hình hai con rồng cuốn quanh thân cột trông rất uy linh, chân cột có bệ tròn hình hoa sen. Hai bên tường hiên vẽ hình hai ông quan võ: Hộ pháp và Phượng vũ đứng chầu rất uy nghi.

Nội thất của gian hậu cung gồm có các ban thờ, rương thờ, bệ thờ...Tất cả đều được xây bằng gạch, trang trí hình rồng, phượng cách điệu khá tỉ mỉ. Trong hậu cung có treo hai bức đại tự bằng chữ Hán sơn son thiếp vàng rất đẹp " Vạn cổ anh linh" ( Anh linh muôn thủa) và " Đức phối thiên địa" ( Đức cùng trời đất). Trên ban thờ đặt bát hương và bài vị thờ ông Cộc - vị thành hoàng của làng. Bài vị có chữ "Bảo hộ thần linh" ( Vị thần bảo vệ xóm làng). Đáng chú ý là ở đây còn có một bức tượng gỗ nhỏ tạc hình ông quan mặc áo dài đứng, mặt, miệng, mũi tô sơn màu trên nền gỗ mộc. Đây là hình tượng vị thành hoàng của làng qua trí tưởng tượng và sáng tạo dân gian, rất bình dị và cũng rất độc đáo.Hai dãy hành lang: tả vu, hữu vu nối gian tiền đường và hậu cung. Hành lãngây bằng gạch chỉ lợp ngói, là nơi để đồ thờ tế tự như; cờ, lọng, chiêng, chống, thanh la, mõ, áo tế, kiệu rước...

Đình Vằng Khắc là một trong những di tích thờ thần Sông nổi tiếng trong tỉnh Lạng Sơn. Có thể nói tục thờ Rắn - vị thần sông nước là một trong những tín ngưỡng rất phổ biến ở Việt Nam. ở Lạng Sơn, tín ngưỡng này phổ biến tại các địa phương ven sông Kỳ Cùng như thành phố Lạng Sơn, Văn Mịch ( Bình Gia), Quốc Việt ( Tràng Định)...Từ bao đời nay, nhân dân trong vùng quanh năm hương khói thờ tự với niềm tin tưởng nhờ có thần Sông che trở, phù hộ mà nhân dân quanh vùng luôn luôn được mùa, ấm no, hạnh phúc. Lễ hội chính của đình được tổ chức vào ngày 17 - 18 tháng 4 âm lịch hàng năm với nhiều nghi lễ, tục lệ thờ cúngcùng nhiều trò chơi truyền thống của Xứ Lạng như múa sư tử, kéo co, đánh cờ người...Đặc biệt, hội có nghi lễ " Rước thần sông" rất độc đáo, hấp dẫn, thu hút đông đảo nhân dân quanh vùng đến dự hội. Lễ rước nước được tổ chức rất quy củ. Trước lễ hội một ngày, vào ngày 16 - 4 nhân dân mang lễ vật đến làm lễ ở đình Khau Ngà ( thôn Nà Rạo ở cùng xã Vân Mộng) làm lễ thờ cúng ông già họ Đinh, bố nuôi của ông Cộc, rước ông ra đình Vằng Khắc dự lễ hội. Sáng ngày 17 dân làng chuẩn bị lễ vật thịnh soạn gồm lợn cả con, xôi, gà, bánh dầy, rượu, hoa quả...ra đình Vằng Khắc làm lễ khai hội. Sau khi khai hội, đúng 12 giờ trưa ngày 17 dân làng làm lễ tắm tượng thần Sông và rước nước từ sông về đình. Nghi thức rước nước được diễn ra rất trang trọng. Ban tế lễ đi bè ra vực nước giữa lòng sông Kỳ Cùng, sau khi khấn vái, nước được lấy một cách trang trọng, đổ vào bình mang vào bờ và đặt lên ngai của kiệu rước về đình. Đi theo kiệu rước là ban tế, đội sư tử, cờ, nhac và đông đảo nhân dân trong vùng tới dự hội. Nước mang về đặt trang trọng trên ban thờ của gian chính điện và làm lễ tế cầu mong thành hoàng che trở, phù hộ cho dân làng bình an, hạnh phúc, mùa màng bội thu. Ngày hôm sau 9 giờ sáng ( 18- 4) lại rước Thần ( tức rước nước) về sông. Có thể nói rước nước là một nghi lễ độc đáo không chỉ riêng của hội đình Vằng Khắc mà còn đối với cả lễ hội dân gian Lạng Sơn. Nghi lễ rước nước đưa ta về với không gian lễ hội mang đậm sắc mầu truyền thống của làng quê Việt Nam, nó gợi cho ta hình ảnh sống động về tục thờ nước của cư dân nông nghiệp cổ. Lễ rước nước hội đình Vằng Khắc đã trở thành điểm nhấn đầy ấn tượng thu hút đông đảo nhân dân đến dự hội. Tạo nên bản sắc văn hoá truyền thống vô cùng đáng tự hào của vùng văn hoá dân gian Xứ Lạng.

 Trải qua sự thăng trầm của thời gian và lịch sử, đến nay đình Vằng Khắc đã bị hư hỏng, mục nát nhiều. Tuy vậy, đây là nơi lưu giữ nhiều di vật quý như bức chạm cổ, sắc phong... Tất cả gồm 06 đạo sắc. Sớm nhất là đạo sắc năm Cảnh Hưng thứ 28 ( 1767), ngoài ra còn có nhiều đạo sắc khác dưới thời vua Tụ Đức, Duy Tân, Khải Định ( cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20).

Đình Vằng Khắc là một ngôi đình cổ, có giá trị nhiều về mặt lịch sử, mỹ thuật, tôn giáo tín ngưỡng. Đây thực sự là một di tích quý giá trong kho tàng di sản văn hoá Xứ Lạng. Nếu được quan tâm đầu tư tôn tạo đúng mức, đây sẽ trở thành một điểm tham quan du lịch hấp dẫn, thu hút các nhà nghiên cứu, khách tham quan du lịch đến với Lạng Sơn./.

 

 

                Nông Đức Kiên

Ban Quản Lý Di Tích Tỉnh Lạng Sơn

 

Sở Văn hóa- Thể thao- Du lịch
Điạ chỉ: 320 đường Bà Triệu - Phường Vĩnh Trại - Thành phố Lạng Sơn
Số điện thoại Văn phòng: 025 3872230; 025 3810253; Fax: 025 3810970