CÂU THEN MÙA XUÂN

Thứ Sáu, 01/25/2013 - 02:23

Khi những bông hoa đào chúm chím khoe sắc, cũng là lúc người dân huyện Tràng Định cùng đồng bào cả nước vui đón tết Nguyên Đán cổ truyền của dân tộc. Trong không khí đón năm mới thật rộn ràng với bánh chưng, bánh khảo, với những vò rượu ủ men lá thơm ngào ngạt, tiếng đàn tính và điệu hát then lại vang lên rộn rã trên khắp các bản làng của người Tày để chào đón xuân về.

          Hát then là một loại hình diễn xướng dân gian tổng hợp có từ lâu đời, giữ vị trí quan trọng trong kho tàng di sản văn hoá- nghệ thuật truyền thống của dân tộc. Từ xa xưa, hát then đã được lưu truyền và đi vào lòng người, nó gắn liền với sự phát triển nền văn hoá, văn nghệ dân gian của đồng bào các dân tộc thiểu số sống ở miền núi phía Bắc. Ngoài yếu tố tâm linh như dùng để cầu, để chúc phúc, hát then còn là loại hình văn nghệ không thể thiếu được trong các dịp lễ tết, để giãi bày nỗi lòng, để thể hiện tình yêu trai gái, tình yêu với bản làng và với đất nước, quê hương. Có thể nói, then tính là hương sắc của hoa, của đất; là tình yêu, là khúc nhạc rừng bất diệt.

        Vào những ngày hội xuân ở Tràng định không thể nào thiếu được những làn điệu then đắm say, cùng cây đàn tính vỏ bầu độc đáo. Những làn điệu then truyền cảm trữ tình cùng tiếng tính ngọt ngào như dòng suối chảy, như giọt nước rơi nhẹ trên lá rừng làm say đắm tình người. Thiếu nữ Tày vừa hát, vừa đàn, vừa nghe con chim rừng thủ thỉ. Một dàn thiếu nữ vừa đàn, vừa hát then nghe tưởng như dòng suối chảy êm đềm, lờ lững ngây ngất người nghe. Bởi then tính xuất phát từ trái tim nên khi lời hát, tiếng đàn được tấu lên khiến người chơi, người nghe đều cảm thấy xao xuyến khôn nguôi. Con trai nghe phải sẽ thấy lòng dạ thổn thức, con gái  nghe phải sẽ lần bậc cầu thang để xuống với bạn tình, người già nghe đàn lần đến bên hũ rượu, ngọn gió nghe phải sẽ làm rung rinh cây lá trong rừng. Cứ thế, âm thanh như dòng suối ngọt chảy mãi, vươn xa. Con người với vạn vật quấn quýt nhau không chỉ trong dịp lễ tết mà suốt cả bốn mùa.

Được sinh ra giữa vùng rừng núi, được lớn lên bằng những làn điệu then qua lời ru của bà, của mẹ, qua những lời hát giao duyên của trai làng gái bản. Đến bây giờ bà Hoàng Thị Kiều 55 tuổi hiện đang sống tại thôn Nà Mậy, xã Đại Đồng cũng không nhớ nổi mình đã thức bao nhiêu đêm để nghe các bà Then đàn hát trong những dịp hiếu, hỷ, đầy tháng, vào nhà mới, giải hạn cho bà con trong làng. Chỉ biết rằng, những điệu hát then đã như một thứ men say khiến cho bà không thể nào dứt ra nổi. Rồi cuộc đời với rất nhiều thăng trầm đã cuốn bà đi, cho đến năm 2006 khi Phòng Văn hoá thông tin huyện Tràng Định mở lớp then tính tại xã Đại Đồng bà mới như được thoả thuê cơn khát. Nắm được những kiến thức cơ bản bà đã chăm chỉ luyện tập, thời gian rảnh rỗi bà đem cả đàn tính lên nương để so dây đánh đàn và chau chuốt từng lời then. Từ tình yêu với nghệ thuật hát then bà Kiều đã sưu tầm được rất nhiều làn điệu then cổ, không những vậy bà còn đặt nhiều lời mang ý ngnhĩa khác nhau để hát trong các buổi văn nghệ, các dịp lễ hội và những buổi tuyên truyền của địa phương. Dù là kiểu then nào cũng được bà thể hiện bằng chất giọng mượt mà, chất chứa bao tâm sự về tình yêu, cuộc sống của con người.

          Không chỉ đam mê gìn giữ các làn điệu then, Bà Hoàng thị Kiều còn tích cực truyền dạy nghệ thuật hát then cho chị em phụ nữ và trẻ em trong thôn. Đội văn nghệ của thôn được bà Kiều dạy hát đã thường xuyên đi biểu diễn giao lưu ở trong xã, trong huyện và họ cũng nhận được nhiều giải thưởng trong các cuộc thi văn nghệ do tỉnh và huyện tổ chức. Mỗi khi truyền dạy, bà Kiều không chỉ hướng dẫn mọi người về kỹ thuật đàn hát, mà bà còn truyền cho họ cả lòng kiên trì, sự tâm huyết và niềm đam mê nghệ thuật hát then qua từng khuông nhạc.

          Nhiều người cho rằng: “Cũng như nhiều loại hình nghệ thuật dân gian khác, nghệ thuật hát then hoàn toàn có nguy cơ bị mai một”. Nhưng với một bộ môn nghệ thuật gắn bó mật thiết với đời sống tâm linh và tín ngưỡng của đồng bào cùng với sự gìn giữ, truyền dạy và những nỗ lực phát triển loại hình nghệ thuật dân gian này của các nghệ nhân có tâm huyết như Bà Kiều và sự vào cuộc quan tâm đầu tư của các cơ quan chức năng trên địa huyện thì Hát Then sẽ có một sức sống bền vững cùng với thời gian.

          Xuân Quý Tỵ đến cũng là lúc khắp nơi trên quê hương Xứ Lạng lại tưng bừng những ngày hội xuân. Đi hội chắc hẳn ai đó cũng muốn nghe vài lời then quen thuộc do các nghệ sỹ không chuyên đến từ những bản làng xa xôi trình  bày. Để lời then ngọt ngào hoà cùng tiếng đàn tính dịu dàng đằm thắm và những điệu múa then uyển chuyển, nhịp nhàng, quyến rũ được vang khắp hội xuân thì các cấp, các ngành và mỗi chúng ta cần có sự quan tâm nhiều hơn nữa tới phong trào hát then truyền thống của dân tộc. Như tích cực biên soạn lời then, dạy hát then, khơi dậy kho tàng văn hoá dân gian trong nhân dân để nhân rộng. Đẩy mạnh phong trào văn hoá văn nghệ, cổ động những nhân tố tích cực, bài trừ mê tín. Để từ đó xây dựng một lối sống văn hoá lành mạnh theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 5 khoá VIII về giữ gìn và phát huy nền văn hoá Việt Nam tiên tiến mang đậm bản sắc dân tộc.

 

                                                                Thực hiện: Nguyễn Minh Huệ.

CỔNG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ HUYỆN TRÀNG ĐỊNH - TỈNH LẠNG SƠN

Địa chỉ:  Văn phòng UBND Huyện, Thị trấn Thất Khê, huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn

Điện thoại: (025) 3.814.615; Fax: (025) 3.814.614 ; Email: trangdinh@langson.gov.vn

Thiết kế và xây dựng : Công ty cổ phần Công Nghệ Bình Minh www.binhminh.com.vn